पत्रकारितेची दशा आणि दिशा :भाग २२ टीका की नकारात्मकता? पत्रकारितेच्या अर्थाचा गोंधळ

पत्रकारितेची दशा आणि दिशा :भाग २२

टीका की नकारात्मकता? पत्रकारितेच्या अर्थाचा गोंधळ

कुमार कडलग, नाशिक

पत्रकारितेबद्दल आजकाल एक विचित्र चर्चा वारंवार ऐकू येते. एखाद्या प्रश्नावर कठोर भाष्य केलं, प्रशासनाला जाब विचारला किंवा सत्ताधाऱ्यांच्या निर्णयांवर सवाल उपस्थित केला, की लगेच आरोप केला जातो. “ही नकारात्मक पत्रकारिता आहे.”

हा आरोप ऐकायला जितका सोपा वाटतो, तितकाच तो पत्रकारितेच्या मूलभूत तत्त्वांचा गैरसमज दाखवणारा आहे.

कारण पत्रकारितेचं काम केवळ चांगल्या गोष्टी सांगणं, कार्यक्रमांची माहिती देणं किंवा सत्ताधाऱ्यांचं कौतुक करणं इतकंच नसतं. पत्रकारितेचं खरं काम आहे सत्य शोधणं, प्रश्न विचारणं आणि समाजाच्या हितासाठी चुकीकडे बोट दाखवणं.

एखाद्या गावात पाणीटंचाई आहे, रुग्णालयात निष्काळजीपणा आहे, शासकीय योजनेत भ्रष्टाचार आहे किंवा प्रशासनाने निर्णय घेताना लोकांचा विचार केला नाही,तर या गोष्टींवर प्रश्न उपस्थित करणं ही पत्रकारितेची जबाबदारी आहे.

जर या प्रश्नांवर भाष्य केलं आणि त्यानंतर प्रशासन हललं, निर्णय बदलला किंवा समस्या सुटली, तर ती पत्रकारिता नकारात्मक कशी म्हणायची?उलट अशा वेळी पत्रकारितेची भूमिका रचनात्मक आणि परिवर्तनवादी ठरते.

लोकशाही व्यवस्थेत माध्यमांना “चौथा स्तंभ” म्हटलं जातं, त्याचं कारण हेच आहे. शासन, प्रशासन आणि सत्ताधाऱ्यांवर लक्ष ठेवणं ही पत्रकारितेची मूलभूत भूमिका आहे. जर माध्यमांनी प्रश्न विचारणे थांबवले, तर सत्तेवर नियंत्रण ठेवणारी महत्त्वाची यंत्रणा कमकुवत होईल.

इतिहास साक्षी आहे की पत्रकारांनी उचलून धरलेल्या अनेक मुद्द्यांमुळे समाजात बदल घडले. एखादा रस्ता दुरुस्त झाला, एखाद्या शाळेला शिक्षक मिळाले, एखाद्या भ्रष्ट अधिकाऱ्यावर कारवाई झाली — या सर्व घटनांमागे पत्रकारितेची भूमिका अनेकदा निर्णायक ठरली आहे.

मात्र याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक टीका योग्यच असते.

काही वेळा सनसनाटीपणा, अर्धवट माहिती किंवा वैयक्तिक हेतू यामुळे पत्रकारिता खरोखर नकारात्मक ठरते. तथ्यांची पडताळणी न करता आरोप करणे, एखाद्या घटनेला अनावश्यक रंग देणे किंवा समाजात भीती निर्माण करणे या प्रवृत्ती पत्रकारितेला कमकुवत करतात.

म्हणूनच पत्रकारितेची खरी ओळख संतुलनात आहे.

चुका उघड करणं जितकं आवश्यक आहे, तितकंच चांगल्या कामांचं कौतुक करणंही महत्त्वाचं आहे. समाजातील सकारात्मक उदाहरणं समोर आणली, तर लोकांना प्रेरणा मिळते आणि बदलाची दिशा स्पष्ट होते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या गावात पाण्याची समस्या असेल आणि पत्रकाराने ती मांडली, तर ते आवश्यक आहे. पण त्याच वेळी ज्या गावाने लोकसहभागातून पाणीटंचाईवर मात केली आहे, त्या प्रयत्नांची माहिती दिली, तर पत्रकारिता अधिक प्रभावी ठरते.

यातून समाजाला केवळ समस्या दिसत नाहीत, तर उपायांचाही मार्ग दिसतो.

टीका म्हणजे नकारात्मकता नाही.

जर टीका तथ्यांवर आधारित असेल, लोकहितासाठी केली गेली असेल आणि त्यातून प्रश्नांची तड लागली, तर ती पत्रकारितेची ताकद आहे.

खरी पत्रकारिता म्हणजे सत्य मांडणे, चुका दाखवणे आणि समाजाला योग्य दिशा देणे.आणि जेव्हा पत्रकारिता ही जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडते, तेव्हा तिची ती टीका नकारात्मक नसते.ती समाजपरिवर्तनाची सुरुवात ठरते.

दुनियादारी won’t lie