अखेरची मानवंदना…! रगदार, रंगदार, रांगड्या नटसम्राटाला भावपूर्ण श्रद्धांजली!!

अखेरची मानवंदना…!

रगदार, रंगदार, रांगड्या नटसम्राटाला भावपूर्ण श्रद्धांजली!!

…..

कुमार कडलग, नाशिक

…..

काही माणसं पडद्यावर येतात आणि भूमिका जगून जातात. काही माणसं पडदा सोडल्यानंतरही आपल्या संवादातून, नजरेतून, देहबोलीतून आणि व्यक्तिमत्त्वातून मनात कायमची घर करून राहतात. नाना पाटेकर हे त्यापैकीच एक नाव.

कसलेला रगदार, रंगदार, रांगडा…

मराठी मातीच्या गावकुसातील असंख्य बिरुदांचा मानकरी!

नाना म्हणजे केवळ अभिनेता नव्हता; नाना म्हणजे एक आवाज होता… एक विचार होता… एक अस्वस्थ करणारी जाणीव होती. अभिनय करताना त्यांनी भूमिका साकारली नाही, तर ती अक्षरशः जगली. त्यांच्या चेहऱ्यावरचा प्रत्येक भाव बोलायचा, त्यांच्या डोळ्यांतून संवाद व्हायचा आणि त्यांच्या आवाजातील प्रत्येक चढ-उतार प्रेक्षकाच्या काळजाला भिडायचा.

त्यांच्या अभिनयात दिखाऊपणा नव्हता. कृत्रिमपणा नव्हता. होता तो माणूसपणाचा अस्सल गंध. म्हणूनच नाना पडद्यावर दिसले की समोर अभिनेता नव्हे तर आपल्या आजूबाजूला वावरणारा एखादा बाप, भाऊ, मित्र, पोलीस, सैनिक, सामान्य माणूस किंवा संघर्ष करणारा हाडा मासाचा जीव उभा राहायचा.

नानांच्या संवादांना वेगळीच धार होती. शब्द साधे असायचे; पण त्यामागची भावना काळजात उतरायची. त्यांच्या रागातही माणूसपण होते आणि त्यांच्या शांततेतही प्रचंड आक्रोश दडलेला असायचा.

अभिनयाची शाळा त्यांनी घेतली नाही; त्यांनी स्वतःच अभिनयाची एक स्वतंत्र शाळा निर्माण केली.

मराठी रंगभूमीपासून हिंदी चित्रपटसृष्टीपर्यंतचा त्यांचा प्रवास हा केवळ यशाचा प्रवास नव्हता. तो संघर्षाचा, जिद्दीचा, प्रयोगशीलतेचा आणि स्वतःची वेगळी वाट निर्माण करण्याचा प्रवास होता. त्यांनी लोकप्रियतेच्या मागे धावण्यापेक्षा भूमिकेच्या ताकदीवर विश्वास ठेवला. म्हणूनच त्यांच्या वाट्याला आलेल्या भूमिका प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिल्या.

नाना पाटेकर नाव घेतलं की आठवतो तो रांगडा आवाज… भेदक नजर… ताठ उभं राहणारं व्यक्तिमत्त्व… आणि अभिनयातील विलक्षण प्रामाणिकपणा.

त्यांनी मनोरंजन केले, पण केवळ मनोरंजन करून थांबले नाहीत. त्यांच्या अनेक भूमिका समाजातील विसंगतींवर बोट ठेवून गेल्या. माणसाच्या वेदना, संघर्ष, असहायता, संताप आणि स्वाभिमान त्यांनी पडद्यावर आणला.

आज हा आवाज शांत झाला आहे, ही जाणीव मनाला चटका लावणारी आहे. पण खरे कलाकार कधीच संपत नाहीत. ते त्यांच्या कलाकृतींतून जगत राहतात. त्यांचा आवाज संवादांमध्ये घुमत राहतो, त्यांची नजर पडद्यावर दिसत राहते आणि त्यांचे व्यक्तिमत्त्व नव्या पिढ्यांना प्रेरणा देत राहते.

नानांना अखेरची मानवंदना देताना डोळ्यांसमोर त्यांची अनेक रूपे उभी राहतात. कधी संतापलेला नाना, कधी हळवा नाना, कधी खदखदून हसणारा नाना आणि कधी व्यवस्थेला आरसा दाखवणारा नाना…

नाना गेले नाहीत…

ते आपल्या स्मरणात, आपल्या टाळ्यांत, आपल्या अश्रूंमध्ये आणि त्यांच्या अजरामर अभिनयात कायमचे राहिले.

मराठी मातीने दिलेला हा रांगडा कलावंत भारतीय चित्रपटसृष्टीचा अमूल्य ठेव होता. त्याच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी भरून निघणारी नाही.

अखेरची मानवंदना त्या अस्सल कलावंताला…

अखेरची मानवंदना त्या रांगड्या आवाजाला…

अखेरची मानवंदना त्या माणूसपण जपणाऱ्या माणसाला…

नाना, पडदा पडला आहे…

पण तुमचा अभिनय संपलेला नाही.

तो पुढच्या अनेक पिढ्यांच्या मनात सुरूच राहील.

भावपूर्ण श्रद्धांजली!

ॐ शांती.

(क्रमशः)