सत्तेसाठी सारेच उपाशी…….! झालेत सगळेच भिकारी…….!!

सत्तेसाठी सारेच उपाशी…….!

झालेत सगळेच भिकारी…….!!

 

सत्ता

सत्तेसाठी सारे उपाशी, झालेत सगळेच भिकारी //१//

मृगजळाचा खेळच सारा,मतांचा हा सर्व पसारा //२//

ओढीत सारे एकमेका, गाती गोडवे सकळिका //३//

लोकशाहीचा करीत नारा,अडवा येतो स्वार्थ सारा //४//

असली इथली धुंद सत्ता, उखडून टाकू त्यांना आता //५//

 

***कुमार कडलग, नाशिक***

 

संदर्भ :प्रस्तुत कविता “सत्ता” ही सत्तेच्या मोह, स्वार्थी राजकारण आणि लोकशाहीतील ढोंगी प्रवृत्तीवर भाष्य करणारी उपरोधिक कविता आहे. कवी भाऊसाहेब वाकचौरे यांनी आपल्या व्यक्त मी, अव्यक्त मी या काव्यसंग्रहातील या कवितेत संत, समाज आणि लोकशाहीच्या नावाखाली चालणाऱ्या सत्तास्पर्धेचे वास्तव अत्यंत मार्मिक शब्दांत मांडले आहे. साहित्य हे अनेकदा सत्तेच्या दांभिकतेवर प्रश्न उपस्थित करत आले आहे; ही कविता त्याच परंपरेतील आहे.

स्पष्टीकरण :

“सत्तेसाठी सारे उपाशी

झालेत सगळेच भिकारी.”

कवी म्हणतो की, संतत्व, नैतिकता किंवा आदर्श यांची केवळ भाषा केली जाते; प्रत्यक्षात सर्वजण सत्ता, मान-सन्मान आणि लाभ मिळवण्यासाठी याचकासारखे वागत आहेत.

“मृगजळाचा खेळच सारा

मतांचा हा सर्व पसारा.”

निवडणुकांतील आश्वासने ही मृगजळासारखी भ्रामक असतात. मतांसाठी मोठमोठी आश्वासने दिली जातात; परंतु ती वास्तवात फारशी पूर्ण होत नाहीत.

“ओढीत सारे एकमेकां

गाती गोडवे सकळिका.”

सत्ता मिळवण्यासाठी लोक एकमेकांना खाली खेचतात; पण गरज पडल्यास त्याच व्यक्तींची स्तुतीही करतात. ही राजकारणातील दुटप्पी वृत्ती कवीने दाखवली आहे.

“लोकशाहीचा करीत नारा

अडवा येतो स्वार्थ सारा.”

लोकशाही, जनहित आणि विकासाच्या घोषणा दिल्या जातात; मात्र प्रत्यक्षात वैयक्तिक स्वार्थ लोकशाहीच्या आड येतो. त्यामुळे लोकशाहीची मूल्ये दुय्यम ठरतात.

“असली इथली धुंद सत्ता

उखडून टाकू त्यांना आता.”

शेवटी कवी जनतेला आवाहन करतो की, अहंकारी, स्वार्थी आणि जनविरोधी सत्तेला हटवून खरी लोकाभिमुख व्यवस्था निर्माण करण्याची वेळ आली आहे.

रसग्रहण :

या कवितेचा प्रमुख रस, रौद्र असून व्यंग्य हा तिचा प्रमुख आशय आहे. अल्प शब्दांत कवीने सत्तेचा मोह, मतांचे राजकारण, लोकशाहीतील स्वार्थ आणि नैतिक मूल्यांचा ऱ्हास यांचे प्रभावी चित्रण केले आहे. “मृगजळ”, “भिकारी”, “लोकशाहीचा नारा” यांसारख्या प्रतिमांमुळे कविता अधिक परिणामकारक होते. समाजाला जागृत करून लोकशाहीतील खऱ्या मूल्यांचे संरक्षण करण्याचा संदेश ही कविता देते…

इथपर्यंत सारे काही ठीक…

पण ही कविता कुणाची आहे, हे माहित आहे का?

शिर्डीचे खासदार भाऊसाहेब वाकचौरे हे या कवितेचे जनक आहेत. म्हणूनच या कवितेचा संदर्भ नव्याने चर्चेत येतो, नवे स्पष्टीकरण मागतो.. त्यातील रसही बदलतो..

‘

कवितेचा अर्थ बदलला की वास्तवाने कवितेला घेरले?

 

“सत्तेसाठी सारे उपाशी… झालेत सगळेच भिकारी…” अशी सुरुवात करणारी ‘सत्ता’ ही कविता आज नव्या राजकीय संदर्भामुळे पुन्हा चर्चेत आली आहे. या कवितेचे कवी आणि शिर्डीचे खासदार भाऊसाहेब वाकचौरे यांनी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे पक्षाच्या उमेदवारीवर निवडून आल्यानंतर नुकताच शिवसेनेच्या शिंदे गटात प्रवेश केला आहे.

या निर्णयानंतर विरोधकांकडून त्यांच्यावर “सत्तेसाठी पक्षांतर केले” अशी टीका होत आहे. त्यामुळे त्यांनी पूर्वी लिहिलेल्या कवितेतील प्रत्येक ओळ आज नव्याने वाचली जात आहे.

“मृगजळाचा खेळच सारा,

मतांचा हा सर्व पसारा…”

एकेकाळी सत्तेच्या आणि निवडणूक राजकारणाच्या वास्तवावर भाष्य करणाऱ्या या ओळी आता थेट त्यांच्या राजकीय निर्णयाशी जोडल्या जात आहेत.

“लोकशाहीचा करीत नारा,

अडवा येतो स्वार्थ सारा…”

आज ही ओळ सर्वाधिक चर्चेचा विषय ठरत आहे. कारण प्रत्येक पक्षांतरानंतर विचारधारा, जनादेश आणि स्वार्थ यावर प्रश्न उपस्थित होतात. त्यामुळे ही कविता आता विरोधकांच्या टीकेचेही साधन बनली आहे.

“असली इथली धुंद सत्ता,

उखडून टाकू त्यांना आता…”

या ओळींमधील व्यवस्थेविरोधातील आक्रोश आणि आजच्या राजकीय निर्णयातील विरोधाभास यावर अनेकजण भाष्य करत आहेत. त्यामुळे ही कविता आता केवळ साहित्यकृती राहिलेली नाही; ती राजकीय चर्चेचा दस्तऐवज बनली आहे.

कविता लिहिली जाते एका काळात; पण तिचा अर्थ काळानुसार बदलत जातो. कवीच्या आयुष्यातील घटनाही त्या कवितेचे नवे अर्थ निर्माण करतात. म्हणूनच आज ‘सत्ता’ ही कविता तिच्या आशयापेक्षा तिच्या कवीच्या राजकीय प्रवासामुळे अधिक चर्चेत आहे.

अखेर एकच प्रश्न उरतो…

कविता बदलली नाही…

शब्द बदलले नाहीत…

मग बदलले कोण?

काळ, परिस्थिती की भूमिका? हा प्रश्नाचे उत्तर आता वाचकांनी आणि जनतेनेच शोधायचे आहे.

……

राजकारणात काळ बदलतो, भूमिका बदलतात, मित्र-शत्रू बदलतात; पण शब्द बदलत नाहीत. म्हणूनच साहित्य अमर असते. कवी एकदा जे लिहून जातो, ते त्याच्या आयुष्यालाच कधीतरी आरसा दाखवू लागते.

शिर्डीचे खासदार भाऊसाहेब वाकचौरे यांनी कधीकाळी “सत्ता” ही कविता लिहिली. त्या कवितेत सत्तेचा हव्यास, मतांचे राजकारण, स्वार्थ आणि लोकशाहीतील दांभिकपणावर त्यांनी कठोर प्रहार केला होता.

“विरोधकांकडून “सत्तेसाठी पक्षांतर” केल्याची टीका होत आहे. हा आरोप योग्य की अयोग्य, याचा निर्णय जनतेने घ्यायचा आहे. मात्र त्यांच्या कवितेतील शब्द आता नव्या संदर्भात वाचले जात आहेत, हे नक्की.

कवितेतील प्रश्न आता केवळ व्यवस्थेला नाही, तर प्रत्येक पक्षांतर करणाऱ्या नेत्यालाही विचारले जात आहेत. कारण लोकशाहीत जनादेश हा पक्ष, विचार आणि नेतृत्व या तिन्हींच्या विश्वासावर मिळतो. त्यामुळे पक्षांतरानंतर जनतेच्या मनात प्रश्न निर्माण होणे स्वाभाविक असते.

यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कविता कुणावर टीका करत नाही; ती प्रवृत्तीवर प्रहार करते. पण जेव्हा कवी स्वतःच त्या प्रवृत्तीशी जोडला गेल्याचा आरोप सहन करतो, तेव्हा त्याची कविता अधिक प्रभावी ठरते. कारण शब्दांचा न्याय हा लेखकाच्या कृतीशी तुलना करूनच केला जातो.

साहित्याची हीच ताकद आहे. ते काळाच्या पलीकडे जाते आणि योग्य वेळी प्रश्न विचारते. आज “सत्ता” ही कविता पुन्हा वाचली जात आहे, कारण राजकीय घटनांनी तिच्या ओळींना नवीन संदर्भ दिला आहे.

कविता बदललेली नाही… शब्दही बदललेले नाहीत… बदलला आहे तो फक्त संदर्भ. आणि कदाचित म्हणूनच ही कविता आज पूर्वीपेक्षा अधिक बोलकी वाटते.

– दुनियादारी wont lie