दराडेंच्या निष्ठेचा भ्रम आणि सत्तेचे गणित; गीते बंधूंची दीर्घकालीन खेळी! “विश्वासघात झाला म्हणे; मग विजेत्याला खास विमान कुणी दिले?”

दराडेंच्या निष्ठेचा भ्रम आणि सत्तेचे गणित; गीते बंधूंची दीर्घकालीन खेळी!

 

“विश्वासघात झाला म्हणे; मग विजेत्याला खास विमान कुणी दिले?”

 

कुमार कडलग, नाशिक

……

निवडणुकीतील पराभवानंतर नरेंद्र दराडे यांनी व्यक्त केलेली भावना राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाची आहे. त्यांनी स्पष्टपणे म्हटले की, “एकनाथ शिंदे वगळता महायुतीतील सर्व घटक पक्ष आणि नेत्यांनी विश्वासघात केला, म्हणून माझा पराभव झाला.” या विधानातून त्यांनी एकनाथ शिंदे यांच्यावरील आपली निष्ठा आणि विश्वास अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न केला. पण राजकारणाच्या आजच्या वास्तवात हे विधान जितके भावनिक वाटते, तितकेच ते भोळेही वाटते.

कारण निकाल जाहीर होऊन तासभर उलटत नाही तोच ज्या महायुतीच्या उमेदवाराचा पराभव झाला, त्याच महायुतीतील सर्वात प्रभावशाली नेत्यांपैकी एक असलेले एकनाथ शिंदे यांनी विजयी उमेदवार गोकुळ गीते यांना मुंबईत बोलावून घेतल्याच्या बातम्या समोर आल्या. इतकेच नव्हे, तर त्यांच्यासाठी खास विमानाची व्यवस्था करण्यात आल्याची चर्चाही रंगली.

मग प्रश्न असा निर्माण होतो की, जर राजकारणात निष्ठेलाच सर्वोच्च स्थान असेल, तर पराभूत उमेदवाराची समजूत काढण्याऐवजी विजेत्याला इतक्या तत्परतेने साद का घातली जाते?

याचे उत्तर आजच्या राजकारणाच्या मूलभूत स्वभावात दडलेले आहे. आज राजकारण हे विचार, निष्ठा किंवा भावनिक बांधिलकीपेक्षा सत्तेच्या गणितांवर चालते. ज्याच्याकडे संख्याबळ आहे, ज्याच्याकडे राजकीय उपयोगिता आहे, ज्याच्याकडे उद्याच्या समीकरणात स्थान आहे, त्यालाच महत्त्व असते. त्यामुळे “निष्ठा” आणि “विश्वास” हे शब्द भाषणांत शोभून दिसतात; प्रत्यक्ष राजकारणात मात्र बेरीज-वजाबाकीच निर्णायक ठरते.

गेल्या चार-पाच वर्षांत महाराष्ट्राच्या राजकारणाने हे अनेक वेळा सिद्ध केले आहे. कालपर्यंत कट्टर विरोधक असलेले एकत्र आले. जिवाभावाचे सहकारी वेगळे झाले. ज्यांच्यावर टीका केली तेच सत्तेतील भागीदार झाले. ज्यांना गद्दार म्हटले तेच पुढे मानाचे पाहुणे ठरले. त्यामुळे आजही कुणी “निष्ठा” या संकल्पनेवर निरपेक्ष विश्वास ठेवत असेल, तर त्याला राजकीय आदर्शवाद म्हणायचा की अपरिपक्वता, हा प्रश्न पडतो.

नरेंद्र दराडे यांची भूमिका याच संदर्भात पाहावी लागेल. त्यांनी एकनाथ शिंदे यांच्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली, यात काही गैर नाही. पण त्याच वेळी निकालानंतरच्या घडामोडी पाहता, अनेकांच्या मनात उपरोधिक प्रश्न निर्माण होणे स्वाभाविक आहे,

“उलट एकनाथ शिंदे यांनीच गोकुळ गीते यांना निवडून आणले असे कुणी म्हटले तर?”

कारण राजकारणात प्रतिमा महत्त्वाची असते. विजयी उमेदवाराला तत्काळ जवळ करणे हा केवळ सदिच्छेचा भाग नसतो; तो भविष्यातील राजकीय शक्यतांचा संकेतही असू शकतो.

आणि याच ठिकाणी गीते बंधूंच्या दीर्घकालीन राजकीय खेळीची चर्चा सुरू होते.

निवडणुकीचा निकाल लागल्यानंतर लगेचच गोकुळ गीते हे शिंदे यांच्या शिवसेनेच्या जवळ जाणार असल्याच्या चर्चा सुरू झाल्या. त्या चर्चांना अधिक बळ मिळाले ते मुंबई दौऱ्याच्या बातम्यांमुळे. या घडामोडींचा अर्थ केवळ पक्षांतर म्हणून लावणे कदाचित घाईचे ठरेल. कारण यामागे अधिक व्यापक राजकीय रणनीती असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

राजकीय निरीक्षकांच्या मते, गीते बंधूंची खेळी ही अल्पकालीन नसून दीर्घकालीन असू शकते. एका बाजूला गोकुळ गीते विधान परिषदेत प्रभावी भूमिका घेत असताना, दुसऱ्या बाजूला गणेश गीते भाजपमध्ये आपले स्थान अधिक मजबूत करत राहतील. म्हणजे एका घरातील दोन राजकीय ध्रुव—एक शिवसेना, एक भाजप. वरकरणी वेगळे दिसणारे, पण भविष्यातील प्रत्येक समीकरणात उपयोगी पडणारे.

या रणनीतीचा आणखी एक पैलू आहे. गेल्या अनेक वर्षांत गीते यांच्या राजकीय प्रवासात काही स्थानिक भाजप नेते अडथळा ठरत असल्याची भावना त्यांच्या समर्थकांमध्ये व्यक्त होत आली आहे. अशा परिस्थितीत केवळ एका पक्षावर अवलंबून न राहता दोन्ही सत्ताकेंद्रांशी संबंध दृढ ठेवणे, ही राजकीयदृष्ट्या फायदेशीर चाल ठरू शकते.

या सगळ्या घडामोडींमध्ये २०२९ च्या निवडणुकांची चाहूलही काहींना दिसत आहे.

मतदारसंघ पुनर्रचना झाल्यास नाशिक शहराचा स्वतंत्र लोकसभा मतदारसंघ अस्तित्वात येण्याची चर्चा अधूनमधून होत असते. जर अशी परिस्थिती निर्माण झाली, तर गणेश गीते यांच्यासारख्या शहरात राजकीय ओळख आणि संघटन असलेल्या नेत्यासाठी तो मतदारसंघ आकर्षक पर्याय ठरू शकतो. शहरी मतदारांमध्ये त्यांचा संपर्क, संघटनात्मक अनुभव आणि गोकुळ गीते यांच्या विजयामुळे वाढलेले राजकीय वजन यांचा एकत्रित परिणाम भविष्यात महत्त्वाचा ठरू शकतो.

आणि समजा लोकसभा समीकरण जुळले नाही, तरी पूर्व नाशिक विधानसभा मतदारसंघाचा पर्याय त्यांच्या समोर कायम खुला आहे. विशेषतः गोकुळ गीते यांच्या विजयाने निर्माण झालेल्या नव्या राजकीय उर्जेमुळे या मतदारसंघातही त्यांची दावेदारी अधिक मजबूत होऊ शकते.

म्हणूनच या निवडणुकीकडे केवळ विधान परिषदेच्या एका जागेचा निकाल म्हणून पाहणे अपुरे ठरेल.

हा निकाल म्हणजे एका मोठ्या राजकीय पटावरील पहिली चाल असू शकते.

गोकुळ गीते यांचा विजय हा शेवट नसून सुरुवात आहे. प्रश्न आता एवढाच आहे की, ही सुरुवात केवळ विधान परिषदेपुरती मर्यादित राहणार की ती २०२९ च्या लोकसभा, विधानसभा आणि नाशिकच्या भविष्यातील सत्तासमीकरणांपर्यंत जाणार?

राजकारणात योगायोग कमी आणि नियोजन जास्त असते. त्यामुळे आज दिसणारी प्रत्येक हालचाल उद्याच्या मोठ्या डावाची नांदी असू शकते. आणि गीते बंधूंच्या बाबतीत तरी ही शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नाही.

कदाचित म्हणूनच नाशिकच्या राजकीय वर्तुळात सध्या एकच चर्चा आहे,”गोकुळ गीते आमदार झाले, पण खरा डाव २०२९ चा तर नाही ना?”

-दुनियादारी won’t lie