हेल्मेट सक्तीचा निर्णय : जबाबदार प्रशासनाची साक्ष

हेल्मेट सक्तीचा निर्णय : जबाबदार प्रशासनाची साक्ष

……………….कुमार कडलग / नाशिक………………..

धुळे जिल्हा पोलीस दलाचे प्रमुख विशाल आनंद सिंगुरी यांनी पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांसाठी दुचाकी प्रवासावेळी हेल्मेट परिधान करणे सक्तीचे करण्याचा घेतलेला निर्णय हा केवळ प्रशासकीय आदेश नाही, तर संवेदनशील नेतृत्वाचे दर्शन घडवणारा निर्णय आहे. कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी दिवस-रात्र रस्त्यावर उभ्या असलेल्या पोलीस दलाच्या सुरक्षेची जबाबदारीही प्रशासनाचीच आहे, याची जाणीव या निर्णयातून प्रकर्षाने दिसून येते. त्यामुळे हा निर्णय स्वागतार्ह तर आहेच, पण तो संपूर्ण समाजासाठी आदर्श ठरणारा आहे.पोलीस अधीक्षक विशाल आनंद यांनी हीच सक्ती थोडी अधिक व्यापकतेने जिल्हाभर राबवून सामान्य दुचाकी चालकालाही या सक्तीच्या अखत्यारीत घ्यावे, अशी रास्त अपेक्षा परिवहन सुरक्षा समितीने व्यक्त केली आहे.

आजच्या धावपळीच्या आणि वेगवान जीवनात रस्ते अपघात हा अत्यंत गंभीर सामाजिक प्रश्न बनला आहे. दुचाकी वाहनांच्या वाढत्या संख्येसोबतच अपघातांचे प्रमाणही झपाट्याने वाढत आहे. विशेषतः हेल्मेट न वापरणाऱ्या चालकांमध्ये डोक्याला गंभीर दुखापत होऊन मृत्यू होण्याचे प्रमाण मोठे आहे. अनेक कुटुंबांचे आधारस्तंभ केवळ एका निष्काळजी क्षणामुळे कायमचे हरवले जातात. अशा परिस्थितीत हेल्मेट ही केवळ कायदेशीर सक्ती नसून जीवनरक्षक कवच आहे, हे समाजाने समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

धुळे जिल्ह्याची सामाजिक आणि वाहतूक संस्कृती पाहता हेल्मेट सक्तीची गरज अधिक तीव्रतेने जाणवते. शहर असो किंवा ग्रामीण भाग, अनेक ठिकाणी वाहतुकीचे नियम पाळण्याकडे अजूनही गंभीरतेने पाहिले जात नाही. सिग्नल तोडणे, तिघेजण बसून प्रवास करणे, भरधाव वेगाने वाहन चालवणे, मोबाईलवर बोलत वाहन चालवणे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे हेल्मेट न वापरणे, हे प्रकार सर्रास दिसून येतात. अनेकदा तर पोलीस कारवाईची भीती असेल तेव्हाच हेल्मेट घातले जाते, अन्यथा नियमांची उघडपणे पायमल्ली केली जाते. ही मानसिकता बदलण्याची खरी गरज आहे.

पोलीस अधीक्षकांनी आपल्या दलातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी हेल्मेट सक्ती लागू केली, यामागे केवळ शिस्तीचा हेतू नाही तर “प्रथम स्वतः बदल घडवा” हा संदेशही दडलेला आहे. समाजाला नियम पाळण्याचे आवाहन करणाऱ्या यंत्रणेने स्वतः त्या नियमांचे पालन केले तर त्याचा परिणाम अधिक प्रभावीपणे जनमानसावर होतो. पोलिसांनी हेल्मेट वापरणे सुरू केले तर सामान्य नागरिकांवर त्याचा सकारात्मक परिणाम होणारच आहे.

पोलीस कर्मचारी हे सतत धावपळीत असतात. गुन्हेगारी रोखणे, अपघातस्थळी तातडीने पोहोचणे, आंदोलन, बंदोबस्त, तपास, रात्रीची गस्त अशा अनेक जबाबदाऱ्यांमध्ये ते दिवस-रात्र व्यस्त असतात. अनेकदा तणावपूर्ण परिस्थितीत त्यांना तत्काळ दुचाकीवरून प्रवास करावा लागतो. अशा वेळी अपघाताचा धोका अधिक असतो. त्यामुळे त्यांची सुरक्षा ही प्रशासनासाठी प्राधान्याची बाब असली पाहिजे. या निर्णयातून पोलीस अधीक्षकांनी आपल्या सहकाऱ्यांविषयीची संवेदनशीलता दाखवून दिली आहे.

मात्र हा निर्णय फक्त पोलीस दलापुरता मर्यादित राहू नये. परिवहन सुरक्षा समितीने व्यक्त केलेली अपेक्षा रास्त आणि समाजहिताची आहे. हेल्मेट सक्ती संपूर्ण जिल्हाभर कठोरपणे लागू करणे ही काळाची गरज आहे. फक्त दंडात्मक कारवाई करून हा प्रश्न सुटणार नाही, तर जनजागृती, सामाजिक सहभाग आणि सातत्यपूर्ण मोहीम यांची जोड आवश्यक आहे.

शाळा, महाविद्यालये, ग्रामपंचायती, सामाजिक संस्था आणि स्वयंसेवी संघटनांनीही या मोहिमेत सहभागी होण्याची गरज आहे. “हेल्मेट म्हणजे जीवदान” हा संदेश गावोगावी पोहोचला पाहिजे. अनेक तरुण हेल्मेटला स्टाईलच्या आड येणारी गोष्ट मानतात. काहींना ते अस्वस्थ वाटते, तर काही जण “आम्हाला काही होणार नाही” या फाजील आत्मविश्वासात वावरतात. परंतु अपघात कुणाला सांगून होत नाहीत. एका क्षणाची चूक संपूर्ण आयुष्य उद्ध्वस्त करू शकते.

विशेषतः ग्रामीण भागात हेल्मेट वापरण्याबाबत अजूनही मोठी उदासीनता दिसते. छोट्या अंतरासाठी हेल्मेटची गरज नसते, असा गैरसमज अनेकांकडे आहे. प्रत्यक्षात बहुतांश अपघात हे घराजवळ किंवा अल्प अंतराच्या प्रवासातच होतात, असे अनेक अभ्यासातून समोर आले आहे. त्यामुळे अंतर कितीही कमी असले तरी हेल्मेट वापरणे आवश्यकच आहे.

यासोबतच प्रशासनाने हेल्मेट सक्तीची अंमलबजावणी करताना काही व्यावहारिक बाबींकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. निकृष्ट दर्जाच्या हेल्मेटची विक्री रोखणे, प्रमाणित हेल्मेट उपलब्ध करून देणे, दुचाकी विक्रीसोबत हेल्मेट अनिवार्य करणे, तसेच विद्यार्थ्यांमध्ये वाहतूक शिस्तीचे शिक्षण देणे या उपाययोजना महत्त्वाच्या ठरतील.

धुळे जिल्ह्यात गेल्या काही वर्षांत रस्ते अपघातांचे प्रमाण चिंताजनकरीत्या वाढले आहे. अपघातांमुळे होणारे मृत्यू आणि गंभीर जखमा ही केवळ आकडेवारी नसून उद्ध्वस्त झालेली कुटुंबे आहेत. एखाद्या घरातील कमावता व्यक्ती गेल्यानंतर त्या कुटुंबावर आर्थिक आणि मानसिक संकट कोसळते. अशा अनेक दुर्घटना केवळ हेल्मेट वापरल्यास टाळता आल्या असत्या, ही वस्तुस्थिती आहे.

म्हणूनच हेल्मेट सक्ती ही दडपशाही नसून जीवनरक्षणाची सामाजिक जबाबदारी आहे. कायद्याचा धाक म्हणून नव्हे, तर स्वतःच्या कुटुंबासाठी, आपल्या जीवासाठी आणि समाजातील जबाबदार नागरिक म्हणून प्रत्येकाने हेल्मेट वापरणे आवश्यक आहे.

परिवहन सुरक्षा समिती यांनी केलेली मागणी प्रशासनाने गांभीर्याने विचारात घ्यावी आणि जिल्हाभर व्यापक हेल्मेट जनजागृती व अंमलबजावणी मोहीम राबवावी. कारण सुरक्षित नागरिक हीच कोणत्याही प्रगत समाजाची खरी ओळख असते.

पोलीस अधीक्षक विशाल आनंद सिंगुरी यांच्या या निर्णयाने एक सकारात्मक दिशा दिली आहे. आता आवश्यकता आहे ती समाजानेही ही दिशा स्वीकारण्याची. हेल्मेट हे ओझे नाही, तर कुटुंबासाठी दिलेले सुरक्षा वचन आहे, ही भावना प्रत्येकाच्या मनात रुजली तरच हा निर्णय खऱ्या अर्थाने यशस्वी ठरेल.

दुनियादारी won’t lie