पत्रकारितेची दशा आणि दिशा :-भाग 23 सकारात्मक पत्रकारिता : आरसा दाखवताना प्रकाशही देण्याची जबाबदारी  

पत्रकारितेची दशा आणि दिशा :-भाग 23

सकारात्मक पत्रकारिता : आरसा दाखवताना प्रकाशही देण्याची जबाबदारी

कुमार कडलग /नाशिक

पत्रकारितेवर टीका करताना अनेकदा एक आरोप केला जातो, माध्यमं फक्त नकारात्मक बातम्यांवर भर देतात. पण या चर्चेत एक महत्त्वाचा मुद्दा अनेकदा दुर्लक्षित राहतो. सकारात्मक पत्रकारिता म्हणजे नेमकं काय?

सकारात्मक पत्रकारिता म्हणजे केवळ चांगल्या गोष्टींचं कौतुक करणं नाही. ती म्हणजे समाजाला दिशा देणारी, प्रेरणा देणारी आणि बदलाची शक्यता दाखवणारी पत्रकारिता.

इतिहासातील अनेक मान्यवरांनी पत्रकारितेबद्दल मांडलेले विचार याच गोष्टीची पुष्टी करतात.

महात्मा गांधी यांनी स्पष्टपणे सांगितलं होतं की पत्रकारितेचं काम लोकांना भडकावणं नाही, तर योग्य दिशा देणं आहे.महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी स्वतंत्र आणि जबाबदार पत्रकारितेला लोकशाहीची ताकद मानलं.

तर ए . पी . जे . अब्दुल कलाम यांनी माध्यमांनी प्रेरणादायी कथा समोर आणण्याची गरज अधोरेखित केली.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवरही हीच भूमिका दिसते.

नेल्सन मंडेला यांनी स्वतंत्र आणि चिकित्सक पत्रकारितेला लोकशाहीचं जीवनमान म्हटलं, तर जॉर्ज ओर्वेल यांनी पत्रकारितेची व्याख्या करताना सत्य उघड करण्याची भूमिका अधोरेखित केली.

या सर्व विचारांचा सार एकच आहे,पत्रकारिता ही केवळ घटना सांगणारी नसून समाज घडवणारी शक्ती आहे.

सकारात्मक पत्रकारिता म्हणजे समस्यांकडे दुर्लक्ष करणे नव्हे.

ती म्हणजे समस्या मांडताना उपायांचाही मार्ग दाखवणे.

उदाहरणार्थ, एखाद्या गावात पाणीटंचाई आहे ही बातमी देणं आवश्यक आहे.पण त्याच वेळी ज्या गावाने लोकसहभागातून ही समस्या सोडवली, त्या उदाहरणाचाही उल्लेख केला, तर पत्रकारिता अधिक प्रभावी ठरते.

यातून दोन गोष्टी साध्य होतात,एक, समस्या समोर येते.

दोन, त्या समस्येवर उपाय शक्य आहे, हा विश्वास निर्माण होतो.

पी. साईनाथ यांनी दुर्लक्षित लोकांच्या आवाजाला व्यासपीठ देणं हे पत्रकारितेचं कर्तव्य असल्याचं सांगितलं आहे.

तर अमर्त्य सेन यांनी मुक्त आणि जबाबदार माध्यमांना समाजाच्या विकासासाठी अत्यावश्यक मानलं आहे.

आजच्या काळात ही भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते.

कारण माहितीचा स्फोट झाला आहे, पण विश्वासाचा तुटवडा निर्माण होत आहे.

सकारात्मक पत्रकारिता म्हणजे अंधभक्ती नाही केवळ कौतुक नाही.आणि समस्यांपासून पळ काढणंही नाही

ती म्हणजे संतुलित, जबाबदार आणि समाजाभिमुख पत्रकारिता.

याच गोष्टीवर ठामपणे प्रकाश टाकत असतांना पत्रकारिता जर फक्त नकारात्मकता दाखवत राहिली, तर समाजात निराशा वाढेल.आणि जर ती फक्त सकारात्मकता दाखवत राहिली, तर वास्तव दडपलं जाईल.

म्हणूनच खरी गरज आहे,आरसा दाखवताना प्रकाशही देणाऱ्या पत्रकारितेची.

कारण पत्रकारितेची खरी ताकद केवळ प्रश्न विचारण्यात नाही…तर उत्तरांचा मार्ग दाखवण्यातही आहे.

दुनियादारी won’t lie