संपादकीय 👇👇👇 टोपीच्या परंपरेतील नव्या राजकारणाची चाहूल!

संपादकीय 👇👇👇

टोपीच्या परंपरेतील नव्या राजकारणाची चाहूल!

महाराष्ट्राच्या राजकारणात प्रतीकांना नेहमीच मोठे महत्त्व राहिले आहे. एखाद्या नेत्याचा पोशाख, त्याची भाषा, मंचावरील उपस्थिती किंवा एखादी साधी दिसणारी वस्तूही अनेक राजकीय संदेश देऊन जाते. अलीकडेच विवेक कोल्हे यांनी शपथविधी प्रसंगी परिधान केलेल्या टोपीने असेच अनेक प्रश्न निर्माण केले. “ही टोपी माझे आजोबा स्वर्गीय शंकररावजी कोल्हे साहेबांचा वारसा, ग्रामीण भाग आणि सहकार क्षेत्राचे प्रतीक आहे,” असे सांगताना त्यांनी केवळ वैयक्तिक भावना व्यक्त केल्या नाहीत; तर एका मोठ्या सामाजिक आणि राजकीय परंपरेचा संदर्भही जिवंत केला.

आजच्या डिजिटल आणि आक्रमक प्रतिमांच्या राजकारणात अशी टोपी घालून मंचावर येणे हा साधा योगायोग मानता येणार नाही. कारण महाराष्ट्राच्या ग्रामीण राजकारणात पांढरी टोपी ही केवळ पोशाख नसून ओळख आहे. सहकार चळवळ, शेतकरी नेतृत्व, गावोगावी फिरणारे कार्यकर्ते, सभासदांच्या बैठका, साखर कारखान्यांची राजकीय समीकरणे आणि जनतेशी थेट संवाद यांचे ती प्रतीक राहिली आहे. त्यामुळे विवेक कोल्हे यांनी ती टोपी परिधान करताच अनेकांना जुन्या सहकार राजकारणाच्या युगाची आठवण झाली.

स्वर्गीय शंकररावजी कोल्हे हे नाव केवळ एका व्यक्तीचे नव्हते; तर ग्रामीण भागातील सहकाराच्या शक्तीचे प्रतीक होते. त्यांनी उभारलेली सामाजिक आणि राजकीय परंपरा आजही अनेक कार्यकर्त्यांच्या स्मरणात आहे. अशा वेळी विवेक कोल्हे यांनी त्या वारशाचा उल्लेख करून स्वतःला त्या परंपरेचा पुढचा प्रतिनिधी म्हणून सादर करण्याचा प्रयत्न केल्याचे स्पष्ट दिसते.

राजकारणात वारसा हा केवळ रक्तसंबंधांनी टिकत नाही; तो जनमानसात निर्माण झालेल्या विश्वासावर टिकतो. त्यामुळेच त्यांनी आपल्या भाषणात “९३ वर्षांचे आजोबांचे सहकारी शपथविधीसाठी उपस्थित होते” हा उल्लेख विशेष ठळकपणे केला. हा उल्लेख भावनिक असला तरी त्यामागे एक संघटनात्मक संदेशही दडलेला होता.जुनी पिढी अजूनही या नेतृत्वासोबत उभी आहे.

आज महाराष्ट्रातील सहकार क्षेत्र अनेक प्रश्नांना सामोरे जात आहे. सहकारी संस्थांवरील राजकीय नियंत्रण, आर्थिक अडचणी, बदललेली ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि तरुण पिढीचे बदलते प्राधान्यक्रम यामुळे सहकाराचा जुना प्रभाव कमी होत असल्याची चर्चा सातत्याने होते. अशा काळात टोपीसारख्या प्रतीकातून सहकार परंपरेची आठवण करून देणे हे केवळ भावनिक राजकारण नाही; तर ग्रामीण मतदारांशी नाळ पुन्हा मजबूत करण्याचा प्रयत्न आहे.

विशेष म्हणजे, आजचे राजकारण हे सोशल मीडिया, आक्रमक प्रचार आणि प्रतिमा निर्मिती भोवती फिरत असताना विवेक कोल्हे यांनी निवडलेली साधेपणाची प्रतिमा लक्षवेधी ठरते. कारण ग्रामीण मतदार अजूनही “आपला माणूस” शोधतो. ब्रँडेड प्रतिमेपेक्षा मातीचा सुगंध असलेले नेतृत्व त्याला अधिक जवळचे वाटते. टोपीमागील संदेश हाच होता,“मी अजूनही गाव, शेतकरी आणि सहकाराशी जोडलेलो आहे.”

मात्र या प्रतीकात्मकतेकडे केवळ भावनिक नजरेतून पाहणे पुरेसे ठरणार नाही. कारण महाराष्ट्राच्या राजकारणात प्रत्येक प्रतीक भविष्यातील समीकरणांची चाहूल देत असते. विवेक कोल्हे यांची टोपी ही एका नव्या नेतृत्वाच्या उदयाची खूण मानायची का? सहकार क्षेत्रात पुन्हा प्रभाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न समजायचा का? की जुन्या कार्यकर्त्यांना पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी दिलेला संदेश मानायचा? हे प्रश्न आता चर्चेत येणे स्वाभाविक आहे.

यामध्ये आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे. आजच्या पिढीला राजकारणात विचारांपेक्षा प्रतिमा अधिक वेगाने दिसते. त्यामुळे अशा प्रतीकांचा प्रभाव अधिक व्यापक होतो. एक टोपी सोशल मीडियावर चर्चेचा विषय बनते, फोटो व्हायरल होतात आणि त्यातून नेता स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करतो. विवेक कोल्हे यांच्या बाबतीतही हेच घडताना दिसते. त्यांनी दिलेला संदेश हा थेट ग्रामीण भावनांना स्पर्श करणारा होता.

तथापि, वारशाचा उल्लेख करणे आणि त्या वारशाला न्याय देणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. ग्रामीण भाग, सहकार आणि कार्यकर्त्यांच्या भावनांचा उल्लेख करणे सोपे असते; पण त्यासाठी प्रत्यक्ष कामातून विश्वास निर्माण करावा लागतो. महाराष्ट्रातील जनता आता प्रतीकांइतकीच कृतीकडेही पाहते. त्यामुळे ही टोपी भविष्यात फक्त आठवण राहते की नव्या राजकीय अध्यायाची सुरुवात ठरते, हे येणारा काळ ठरवेल.

पण एवढे मात्र निश्चित,विवेक कोल्हे यांच्या त्या एका टोपीने महाराष्ट्राच्या राजकारणात परंपरा, सहकार, वारसा आणि नव्या नेतृत्वाविषयीची चर्चा पुन्हा एकदा जिवंत केली आहे. आणि कदाचित, हाच त्या टोपीचा खरा राजकीय अर्थ असावा.

-कुमार कडलग, नाशिक

दुनियादारी won’t lie